De zich razendsnel verspreidende Kaukasische berenklauw en de Japanse duizendknoop vormen een ware bedreiging voor alle inheemse plantsoorten. Ook rondom het zandgat in het Drentse buurtschap Kostvlies dreigden deze uitheemse soorten de inheemse te overwoekeren, totdat ‘akkervarkens’ in actie kwamen!

Het zandgat van Kostvlies moet je even weten te vinden. Het ligt enigszins verborgen tussen de bomen op ongeveer 50 meter vanaf de weg. Het prachtige natuurgebied is in handen van de Vereniging De Hamerlanden en het Drents Landschap.

“Daar zijn wij eigenlijk best trots op”, vertelt Marjan Doijer, secretaris van de beheercommissie ‘Het Zandgat’. “We zijn een kleine, maar hechte buurtschap en voelen ons nauw betrokken bij onze eigen natuur. En we willen zeker zijn van het behoud van ons prachtige zandgat. We zijn blij dat we het sinds een paar jaar – samen met het Drents Landschap – in eigen hand hebben. Het eigen beheer zorgt voor een grotere betrokkenheid bij de natuur en omdat vrijwel iedereen meehelpt en bijdraagt, is het ook een onmisbare ontmoetingsplek geworden.” Maar met alle lusten kwamen natuurlijk ook de lasten…

Op zoek naar natuurlijk bestrijding

“We zijn inderdaad zelf verantwoordelijk voor het onderhoud”, vertelt Marjan, die twee jaar geleden toch een beetje in haar maag zat met de oprukkende grote berenklauw en het Japanse duizendknoop. “Het zijn beide invasieve, exotische soorten die zich enorm snel verspreiden. Daar waar zij groeien, komen inheemse soorten in de knel. Zowel de grote berenklauw als de duizendknoop zijn een grote bedreiging voor onze eigen flora en fauna.”

Marjan vertelt verder: “We zijn ons gaan verdiepen in de verschillende – uiteraard natuurlijke – bestrijdingsmethoden. We stuitten in onze zoektocht op de mogelijkheid van de inzet van varkens. Dat sprak ons meteen ontzettend aan. We gingen op zoek naar een geschikte varkenshouder en kwamen uit bij Willem Hempen van Akkervarken in Valthermond. Zijn varkens lopen het hele jaar buiten en mogen doen wat zij van nature het liefste doen: lekker in de grond wroeten.

Vriendelijk met biks

We hebben samen met Willem de afrastering neergezet en afspraken gemaakt over de dagelijkse verzorging. In principe is bijvoeren niet nodig, omdat er in het gebied genoeg te eten staat, maar het is belangrijk dat de varkens vriendelijk blijven naar mensen. Ze lopen immers in een gebied waar ook volop wordt gewandeld. Daarom voeren we ze elke avond een klein beetje biks.”  

Grondige aanpak 

In het voorjaar van 2020 was het dan zover en kwamen de eerste twintig varkens naar het zandgat. “Het stond werkelijk vol met berenklauw, maar tot onze aangename verrassing lukte het de varkens om alle berenklauw in het afgezette gebied nog voor de herfst schoon op te eten. De wortels smaken blijkbaar het lekkerste, want daar zetten ze eerst hun tanden in. Ze laten ook niets van de wortels zitten en graven zich soms wel tot aan hun oksels in!” lacht Marjan.

Varkens zijn mooie aanvulling

“Het is zo’n prachtig gezicht om de varkens aan het werk te zien, ze genieten er zichtbaar van en alle vrijwilligers en wandelaars ook. Regelmatig komen ze van de kinderopvang met een bakfiets vol kinderen even bij de varkens kijken. De varkens zijn dus niet alleen ontzettend nuttig maar ook een heel leuke aanvulling in ons mooie natuurgebied. Het zandgat loopt een beetje af; dat is ideaal voor de varkens. Ze kunnen er goed uit drinken en desgewenst zelfs een stukje het water inlopen, maar toch de grond onder hun voeten voelen. Dat laatste is belangrijk voor ze. ” 

 In oktober kwam varkenshouder Willem zijn varkens weer ‘bolletje rond’ ophalen. De varkens mochten vervolgens nog een poosje rondscharrelen op zijn eigen boerderij. “Berenklauw heeft een sterke geur en smaak die ook aan het vlees kan gaan zitten”, aldus Marjan. “Die typische geur en smaak moeten ze dus eerst kwijtraken voordat ze naar de slacht kunnen.”  

Nauwelijks kans voor de duizendknoop 

Ook de Japanse duizendknoop verdween als sneeuw voor de zon zodra de varkens in het gebied werden losgelaten. “Bij de duizendknoop begonnen ze wel bij het groen en niet bij de wortels. Blijkbaar zijn die wortels wat minder lekker dan die van de berenklauw”, vermoedt Marjan. “Dit tweede jaar hebben we de varkens meteen in het gebied gezet zodra de duizendknoop opkwam. De duizendknoop krijgt hierdoor nu nauwelijks kans. We krijgen het zo langzamerhand – dankzij de varkens – toch onder controle. Dat geldt ook voor de berenklauw.

We willen volgend voorjaar met vrijwilligers door het gebied heen om de bloei er handmatig uit te halen, zodat het zaad zich niet kan verspreiden. Voor de komst van de varkens was daar echt geen beginnen aan. Nu is het weer behapbaar geworden. Al met al hebben we inmiddels goede hoop dat het ons – samen met de varkens – gaat lukken om ons natuurgebied vrij te krijgen van zowel de berenklauw als duizendschoon.” 

 Wie de varkens in actie wil zien, kan ‘De Hamerlandenroute’ lopen. De varkens lopen nog tot half oktober in het gebied. Meer informatie over de wandelroute: www.dehamerlanden.nl 

Meer van deze artikelen lezen? Neem een abonnement!

 

Tekst: Cindy Schwering 

Foto’s: Marjan Doijer