Ze lijken op gieren of een kruising van een kip met een kalkoen, maar zijn gewoon hele leuke hoenders met een kale nek. In buitenland zijn ze populair, maar in Nederland niet.  Het kostte ons veel moeite om een fokker van (grote) Naakthalzen te vinden. Via via vonden we in Friesland Hillechien Oppers. Zij is helemaal verknocht aan de grote Naakthalshoenders. 

Over de herkomst van Naakthalskippen is veel onduidelijkheid. Zowel Hongarije als Roemenië claimen het land van herkomst te zijn. Naakthalzen worden ook wel Transsylvanische Naakthalshoenders genoemd en dat verklaart de verwarring. In Transsylvanië kwamen honderden jaren geleden al naakthalskippen voor. Dit deel van Roemenië behoorde destijds tot het Oostenrijks Hongaarse Rijk. Vanuit Transsylvanië verspreiden de kippen zich naar Frankrijk, Engeland, Duitsland en Oostenrijk.

Overigens is het fenomeen ‘naakte hals’ al veel ouder. Reeds 2000 jaar voor Christus bestonden er in Azië al hoenders met een aangeboren naakte hals, deze dieren zouden door de Hunnen naar Europa zijn gebracht.

Naakthalshoen: een echt dubbeldoel dier

De populariteit van de naakthalskippen in de diverse Europese landen rond de 19e eeuw is te verklaren door zowel de exclusieve verschijning als de goede nutseigenschappen. Het waren echte dubbeldoelkippen die een flinke bout leverden en een bovengemiddeld aantal eieren legden. En dat doen de Naakhalzen nog steeds. In het begin van de 20e eeuw ontdekte de Duitsers nog een andere eigenschap bij naakthalzen. Zij waren tijdens de Eerste Wereldoorlog op zoek naar voedselbronnen voor hun troepen in Afrika. Met diverse kippenrassen werd geëxperimenteerd. Het Naakthalshoen bleek het beste bestand tegen het extreem hete en vochtige klimaat.

Roemeens cultureel erfgoed

In Roemenië wordt de naakthals gezien als belangrijk cultureel erfgoed. Er zijn verschillende commerciële pluimveebedrijven overgestapt van de hybriderassen op het extensiever houden van naakthalzen als scharrelkip, met steun van de overheid. In Nederland komen we naakthalzen zelden tegen, slechts enkele hobbyisten houden de grote en/of de krielversie. Ook op tentoonstellingen, een graadmeter voor de populariteit, zijn ze uiterst zeldzaam.

Bezeten van Naakthalshoenders

Iemand die wél heel bewust voor Naakthalshoenders koos is Hillechien Oppers uit het Friese St. Annaparochie. Ruim twintig jaar geleden ontdekte zij bij een plaatsgenoot zwarte naakthalskrielen en was meteen verliefd. Ze trok de stoute schoenen aan en vroeg of ze er misschien een paar kon kopen. “Ik kan ze aan de straatstenen niet kwijt, je mag ze allemaal van mij hebben!”, kreeg zij tot haar verbazing te horen. “Ik ben er helemaal bezeten van, heb ook diverse andere kippenrassen gehad maar de naakthalzen blijven favoriet.” De krielen zijn inmiddels verruild voor grote witte Naakthalshoenders. Ook Hillechien heeft de ervaring dat de meeste mensen haar liefde voor deze bijzondere verschijningen niet delen. “Wat ik niet hoor als mensen bij de kooien van mijn kippen op een show staan!” Wat haar juist trok aan deze kippen, wordt door anderen gezien als mismaakt, vies en lelijk. Maar het is niet alleen de verschijningsvorm die haar tot deze dieren aantrekt. “Het zijn erg aanhankelijke kippen, misschien wat eenkennig maar dat maakt ze ook tot goede waakdieren. Ze slaan bij elk onraad alarm zonder in paniek te raken. Bovendien zijn het sterke, winterharde dieren die nooit ziek zijn.

Naakthalshoenders: een uitdagende fokkerij

Een extra uitdaging voor Hillechien is de fokkerij van naakthalzen. “Het is niet makkelijk om de perfecte naakthals te fokken, naast de eigenschappen die voor alle rassen gelden komen er nu nog extra raskenmerken bij. Je moet letten op de mate van kaalheid, want niet alleen de hals maar ook een gedeelte van de borst moet kaal zijn. Bij de halskleur geldt: hoe roder hoe liever. En ook de kopbevedering moet voldoen aan bepaalde eisen. . Daarnaast heb ik geen andere fokkers van grote witte naakthalzen kunnen vinden om fokmateriaal mee uit te wisselen. Uit nood heb ik gekruist met andere rassen. Dit is goed te doen omdat het gen dat de naakte hals veroorzaakt dominant is. Met Orpingtons leverde dit buffkleurige naakthalzen op. Maar ideaal is dit allemaal niet, ik doe hierbij graag een oproep aan de lezers: wie o wie heeft of kent iemand met grote witte naakthalzen? Verder overweeg ik nog het kruisen met de witte krielvariant of zelfs om over te stappen op een andere kleur.” Experimenten of niet, de resultaten op tentoonstellingen liegen er niet om, steeds weer haalt Hillechien goede resultaten met haar dieren.

Dominant gen

Het gen dat de naakte hals veroorzaakt vererft dominant, dus uit kruisingen met normaal bevederde rassen komen nakomelingen met een kale hals. Meestal hebben deze kruisingen wel wat veertjes in het kale gedeelte, met name rond de krop. Dankzij diverse experimenten in warmere landen weten we dat bij kruisen met naakthalzen ook de kwaliteiten als vleeskip (groeisnelheid, voederconversie, enzovoort) én als legkip aanzienlijk worden verbeterd. Dus niet alleen de naakte hals wordt doorgegeven aan nakomelingen. Er is dus een correlatie tussen de naakte hals en de nutseigenschappen. Deze eigenschap heeft het naakthalshoen zeer nuttig gemaakt bij het verbeteren van inlandse rassen in ontwikkelingslanden waar ze ook goed bij de klimaatomstandigheden passen.

Rasbeschrijving Naakthalshoenders

Naakthalshoenders zijn landhoenders. Een volwassen haan weegt ongeveer 2,5 kg, de hen een pond lichter. Ze hebben een enigszins gestrekte bouw met een diepe borst. De poten zijn onbevederd. Hét kenmerk is de onbevederde hals, het kale gedeelte is felrood (bij de haan) en loopt door tot voorbij de krop. De hanen hebben een goed ontwikkelde staart met fraaie gebogen sikkels. Naakthalzen komen voor in diverse kleurslagen, maar zwart en wit zijn het meest populair. De dieren hebben een enkelvoudige kam. Het zijn rustige winterharde dieren die gemakkelijk tam worden met een goede legproductie (ongeveer 190 eieren per jaar).

Tekst en foto: Hans Krudde

Meer lezen over kippen? Lees onze artikelen over de Groninger meeuw, de Ayam Cemani en het Bresse hoen.