Elk huishouden met een tuin zou moeten kunnen beschikken over een kippenhok met een toompje kippen. Dat verfraait niet alleen de tuin maar brengt ook levendigheid, gezelligheid én… natuurlijk verse eitjes! Kippenhokken zijn er in allerlei variaties te koop maar ook prima zelf te maken. 

 Afhankelijk van je budget, de beschikbare ruimte en de tijd die je in de verzorging wilt stoppen, kan je het zo gek maken als je wilt. Belangrijk is wel dat de kippen in hun hok ook echt kip kunnen zijn. Hoe je een kippenhok kiest, bouwt of aanpast wordt in een reeks artikelen besproken, we beginnen met het nachthok.

Natuurlijke behoeftes 

Kippen zijn niet veeleisend als het om hun woongenot gaat, zo lang ze maar hun natuurlijke behoeftes kunnen uitvoeren. Het tot uiting kunnen brengen van hun natuurlijk gedrag is dé voorwaarde voor het welzijn van de kip. Voordat we ook maar één folder openslaan of één spijker in het hout zetten, is het goed ons eerst eens te verdiepen in de diersoort Gallus Gallus Domesticus, oftewel onze huiskip. Hoewel de kip één van de allereerste gedomesticeerde diersoorten is en dus al eeuwen door de mens wordt gehouden, gedraagt het dier zich nog steeds net als haar wilde voorouders. De mens heeft veel kunnen veranderen aan de kip, denk maar aan de diversiteit in uiterlijk, het jaarrond eieren leggen van leghennen of de enorme groeisnelheid van vleeskuikens, maar veel ‘oer’ gedragingen zitten er nog steeds in.

De oerkip 

De voorouders van onze kippen zijn wilde Aziatische kamhoenders, zoals het  Bankivahoen en het Sonnerathshoen. En nog altijd leven deze oerkippen in de bosachtig jungle van Azië. Ze leven in groepsverband en zijn echte grondvogels. De meeste tijd van de dag scharrelen zij in de bodem en voeden zich met alles wat ze tegenkomen, het zogenaamde fourageren. Tussendoor poetsen zij zich en nemen zij zandbaden, paren ze en twee keer per jaar zoeken ze een beschut plekje om een broedsel van ongeveer tien eieren te leggen. Tegen de avond zoeken ze het hogerop en overnachten ze in de bomen, waar ze zich veilig wanen voor roofdieren. Onze huidige kippen vertonen deze gedragingen nog steeds, iets om rekening mee te houden bij de huisvesting.

Een hok als een Aziatische jungle 

We hoeven echt niet de Aziatische jungle na te bouwen in onze tuin, zolang het hok dat we aanschaffen of bouwen maar de mogelijkheden biedt om de natuurlijke gedragingen uit te voeren. Daarnaast moet een hok bescherming bieden tegen weersinvloeden en ongedierte en moet het de juiste afmetingen hebben. En om ook aan ons eigen welzijn tegemoet te komen moet een hok praktisch zijn bij het verzorgen en liefst ook nog eens decoratief.

De ideale locatie 

In principe kan een kippenhok overal geplaatst worden, soms is het handig om gebruik te maken van (een deel van) een bestaande schuur waar bijvoorbeeld het nachtverblijf in gemaakt kan worden. Plaats het hok zo mogelijk op de zonkant, dat is dus op het zuidoosten. Een hogere plaats in de tuin, ruim boven het grondwaterpeil, kan wateroverlast voorkomen. Bedenk ook dat (houten) hokken onder bomen of struiken minder lang meegaan. Ga je voor een prefab kippenhok, dan zijn deze meestal verplaatsbaar en vereisen ze geen bouwvergunning. Wil je zelf een hok bouwen dan is het raadzaam vooraf te informeren naar de gemeentelijke voorschriften hieromtrent. Veelal blijkt het namelijk noodzakelijk een verzoek bij de gemeente in te dienen in de vorm van een bouwtekening waarna goedkeuring kan volgen.

Nachtverblijf 

Een traditioneel kippenhok bestaat meestal uit een nachtverblijf met een buitenren. Plaats het nachthok op een goede fundering van hout of steen. Dit biedt het hok extra stevigheid en bescherming tegen ongedierte. De vloer kan belegd worden met trottoirtegels of afgedicht met beton, zodat deze gemakkelijk schoon te maken is. Je kunt het nachthok ook op poten zetten zodat het geen contact met de (vochtige) bodem maakt.

Geen tocht, wel ventileren

Het nachthok moet absoluut tochtvrij zijn, maar moet wel kunnen ventileren. In het volgende nummer gaan we hier bij de inrichting van het hok dieper op in. Gladde wanden, zonder naden of kieren, zijn gemakkelijk schoon te houden en hebben, in tegenstelling tot bijvoorbeeld houten schroten, geen verstopplaatsen voor ectoparasieten zoals bloedluizen. Zeer geschikt zijn materialen als betonplex, trespa (kunststof) of steen of combinaties van deze materialen. Om roofdieren buiten de deur te houden, is het belangrijk dat je het nachthok goed en gemakkelijk af kan sluiten.

Materialen

De meest voorkomende dakvorm is het schuine dak, dat van voor naar achteren afloopt. Aan weerskanten zou het dak idealiter minimaal 40 centimeter oversteken, zodat inregenen zoveel mogelijk wordt tegen gegaan. Geschikt materiaal als dakbedekking zijn golfplaten (kunststof), welke eventueel aan de binnenkant geïsoleerd kunnen worden. Een andere mogelijkheid is eerst een houten dak leggen en daar overheen dakleer aanbrengen.

Bij het gebruik van hout kan de buitenkant geverfd of gebeitst worden. Dit is afhankelijk van eigen voorkeur en dient ter bescherming van het hout tegen rotten. De binnenkant kan het beste wit geverfd of gekalkt (de ouderwetse witkalk is nog altijd verkrijgbaar) worden om het onaantrekkelijk voor bijvoorbeeld bloedmijten te maken. Bovendien lijkt en blijft een licht hok schoner.

Alternatieven 

Een kippenhok dat je van de grond af zelf opbouwt kan aan al jouw specifieke eisen voldoen. Daarnaast is er ruime keuze aan kippenhokken in de handel: van eenvoudige (en vaak ook relatief goedkope) hokjes van ‘waaibomenhout’ tot degelijke hokken van duurzaam behandeld hout, hardhout en kunststof die vele jaren meegaan en uiteindelijk vaak goedkoper zijn. Hoewel niet voor het huisvesten van dieren bedoeld, kunnen bijvoorbeeld tuinschuurtjes, kinderspeelhuisjes of gereedschapsbergingen vaak uitstekend omgebouwd worden tot kippenhok.

Maten en richtlijnen

Hoewel kippen ‘s nachts nauwelijks actief zijn, hebben ze natuurlijk toch wat bewegingsruimte in het nachthok nodig. Wettelijke eisen voor de hokoppervlakte van hobbykippen zijn er niet, maar er zijn wel richtlijnen opgesteld (zie schema). Deze richtlijnen zijn een goed uitgangspunt bij de aanschaf of bouw van een nachthok. De praktijk zal echter uitwijzen hoeveel kippen er daadwerkelijk in het nachthok passen. Kippen zijn toomdieren en hebben dus een rangorde; elke afzonderlijke kip heeft een plek in deze rangorde en de rust in een toom staat of valt bij de acceptatie van deze rangordeplek door de kippen. Bij een toom Barnevelders die goed ‘in evenwicht is’ passen best 5 of 6 (in plaats van 4) kippen op een vierkante meter. Maar als twee kippen hun plaats in de rangorde niet accepteren, en dus blijven knokken, dan is twee op één vierkante meter al te krap!

Richtlijn hokoppervlakte: 

Aantal kippen per vierkante meter nachthok 
Kielrassen (0,5 -1 kg) 6
lichte  rassen (1-2 kg) 5
Middelzware rassen (2 – 3,5 kg) 4
Zware rassen (meer dan 3,5 kg) 3

 

In het volgende deel over de huisvesting van kippen gaan we uitgebreid in op de inrichting van het nachthok en de klimaatbeheersing in het hok.

 

Tekst en foto: Hans Krudde