Alles – behalve het crèmewitte eitje – is zwart aan de Ayam Cemani. De veren, de kam, de poten, de botten en zelfs het vlees en de organen zijn zwart van kleur. Dat we hier te maken hebben met een kip met een heel bijzonder uiterlijk, mag duidelijk zijn. Niet vreemd dat men in Indonesië aan deze kip magische krachten toeschrijft.

In Indonesië, het land van de stille kracht en de zwarte magie, zal men zich wild zijn geschrokken toen er honderden jaren geleden uit het ei van een ‘normale’ hen een pikzwart kuiken kroop. Zo’n onverwachte gebeurtenis is vaak aanleiding voor allerlei buitenissige verklaringen, zoals de mystieke krachten die door de Indonesiërs aan deze kip worden toegeschreven. Het zwarte vlees zou een gunstig heilzaam effect hebben op net bevallen vrouwen en het offeren van een Cemani zou zorgen voor voorspoed en geluk. Komt er een kraaiende Cemani haan langs gelopen, dan is de kans groot dat dit de rest van je leven welvaart brengt. Ook worden de kippen gebruikt voor allerlei rituele doeleinden. Het dieprode bloed van deze ayam heeft menig zieke wonderbaarlijk doen genezen, zo wil een oude legende ons doen geloven.

Mysterieuze zwarte kip

De Doetinchemmer Jan Steverink was in zijn jeugd actief met het fokken en tentoonstellen van sierduiven. Deze hobby verdween naar de achtergrond toen hij naar de middelbare school ging en vervolgens een opleiding volgde aan de Tropische landbouwschool in Deventer. Rond 1998 kwam hij in Indonesië terecht, waar hij het landbouwonderwijs ondersteunde met zijn kennis. ’s Avonds was er tijd voor sterke verhalen en vertelden zijn Indonesische collega’s over een mysterieuze kip die van kop tot teen helemaal zwart zou zijn. Jan geloofde er in eerste instantie niet veel van en wilde bewijs. Hij werd meegenomen naar de binnenlanden van Java waar hij, tot zijn grote verbazing, de gitzwarte kip in levenden lijve kon bewonderen. Een kip die op Java bekend staat als de Ayam Cemani.

Afscheidsgeschenk

Toen zijn werkzaamheden erop zaten kreeg hij als afscheidsgeschenk een doos met twintig broedeieren van de Ayam Cemani mee. Eigenlijk was Jan hier niet zo blij mee. Hij voorzag problemen. Hoe houd je de eieren onderweg heel en op de juiste temperatuur? Hoe zal de douane reageren als ik met een doos bebroede eieren het land in wil? De reis leverde geen grote problemen op en thuisgekomen werden eieren in de broedmachine gelegd. Er kwamen uit de twintig meegenomen eieren vier pikzwarte kuikens tevoorschijn. Helaas maar één hen en drie hanen. Een mooi moment om zijn oude hobby, het fokken en tentoonstellen van kleindieren, weer op te pakken.

Duur? Welnee

Jan meldde zich met de eerste nakomelingen bij de plaatselijke kleindiervereniging. Hier hadden ze deze zwarte verschijning nog nooit eerder gezien. Het kostte hem met die ene hen en drie hanen veel moeite om voldoende dieren te fokken. De eerste tien jaar was er weinig belangstelling voor de Ayam Cemani van Jan Steverink. Men had liever een knuffelkip en dat is de Cemani niet. Deze kip heeft een assertief karakter en duldt geen soortgenoten in haar omgeving. Misschien hebben ook geruchten over de prijs van deze kippen een rol gespeeld. Er circuleert zelfs een verhaal op internet dat je eerst je huis moet verkopen als je van ‘the Dutch breeder’ Jan Steverink een Ayam Cemani wil kopen, zo duur zouden ze zijn. Niets is minder waar, voor een paar tientjes kan je in het bezit komen van deze mystieke kip met zijn exclusieve uiterlijk.

Voet aan de grond

De thuisbasis van de Ayam Cemani ligt in Indonesië, met name op Midden en Oost-Java. De kippen worden daar nog steeds gehouden voor religieuze ceremonies en niet – ook al heeft de cemani vechthoendersbloed – voor de hanengevechten welke in Indonesië nog steeds veelvuldig plaatsvinden. Ayam betekent kip en over de betekenis van Cemani zijn de meningen verdeeld. Het zou in de oud-Javaanse taal ‘raaf’ betekenen maar simpelweg ‘gitzwart’ is ook een veelgehoorde verklaring. Ook over de ontstaansgeschiedenis bestaan verschillende versies. Over het algemeen wordt aangenomen dat ze in de dagen van het Majapahit rijk (1293- 1527) veel werden gefokt rond het dorpje Kedu en vooral gebruikt voor de genezing van allerlei ziektes. Het heeft een paar jaar geduurd, maar uiteindelijk heeft de Cemani met zijn uitzonderlijke verenkleed in Nederland en in de rest van Europa voet aan de grond gekregen.

Welvaart en geluk

De meeste liefhebbers kiezen voor de Ayam Cemani voor het uitzonderlijke uiterlijk en niet vanwege de vermeende geneeskrachtige kwaliteiten. Het zijn actieve, temperamentvolle en vrij schuwe dieren. Vriendelijk naar de verzorger, wantrouwend naar vreemden. De eierproductie is niet erg groot en het uitkomstpercentage in de broedmachine is niet hoog. Het vergt nogal fokkerskwaliteiten om de gitzwarte kleur van de kippen te behouden. Voor sommige fokkers een uitdaging, voor anderen erg teleurstellend. Voor de liefhebbers van ‘iets bijzonders’ in de kippenren is de Cemani een mooie keuze. En als je er in gelooft: de Ayam Cemani haan brengt ook bij jou welvaart en geluk, zolang hij maar blijft kraaien.

Wil je meer informatie over de Ayam Cemani? De Cemani is ondergebracht bij de speciaalclub Vechthoenderfokkersvereninging Nederland.

Meer lezen over kippenrassen? Lees ons artikelen over de Naakthalshoenders, over de Groninger Meeuw en over het Bresse hoen.

Tekst en foto’s: Jan Smit